دشت

پساروابط عمومی: روابط عمومی معناگرا Postpr: semantics public relations

مقدمه

با انتشار کتاب «موج سوم» آلوین تافلر، زبان و ادبیات بشر رنگ و بوی دیگری یافت. شاید بتوان گفت که این کتاب نمایانگر مهم‌ترین نظریه‌ تافلر است که موج سوم را به دو موج بزرگ دیگر در توسعه‌ بشر افزوده است1. البته «تئوری دهکده جهانی» مارشال مک لوهان2 و «تئوری کومه های شخصی» مانوئل کاستلز 3 را نیز باید به آن افزود. مک لوهان، که غالباً به عنوان پیشگوی عصر الکترونیک از او یاد می شود، بیان داشت: «رسانه خود پیام است»، همه فقط گوش کردند. اما نمی دانستند که آن چه در عرصه تکنولوژی و ارتباطات از پی می آید نه یک بار، بلکه صدها بار صحت گفته او را اثبات می نماید.

در این میان بیشترین بهره را از تکنولوژی و ارتباطات، روابط عمومی ها برده اند. روابط عمومی که چندی پیش، مرده فرض می شد، ناگهان در نتیجه رسانه مدرن نیروی حیاتی تازه ای گرفت. روابط عمومي در سال هاي اخير دچار تحولات فراوانی شده است كه اهميت و جايگاه بالاي آن را در حل و فصل بحران ها، فرهنگ سازی، ايجاد تفاهم میان افكار عمومي و سازمان و اعتمادسازی آشكار مي سازد.

سیر تطور روابط عمومی

این امر زمانی روشن تر می شود که بدانیم روابط عمومی در دوران مدرنیسم به حد والایی از توسعه مندی رسید که طلیعه آن روابط عمومی الکترونیک EPR دست یافت. روابط عمومی الکترونیک به نوعی از روابط عمومی اطلاق می شود که در آن از ابزارهای الکترونیک نظیر سیستم پاسخگویی الکترونیک، رادیو،Voice  و نظایر آن برای انجام ماموریت های روابط عمومی استفاده می شود. قراردادن متون انتشاراتی تولید شده در روابط عمومی با همان شکل و فرمت مثلاً در قالب PDF نیز در چارچوب روابط عمومی الکترونیک قرار می گیرد. در روابط عمومی الکترونیک به جای بهره گیری از شیوه های سنتی مواجهه با مشتریان یا مخاطبان، از تکنولوژی های الکترونیکی به منظور سهولت، سرعت و فراگیری بیشتر استفاده می شود. در هر صورت فرآیند گام گذاشتن روابط عمومی از شکل سنتی به عرصه الکترونیک، یک جهش و گام اساسی برای ورود به دنیای مجازیCyberspace  محسوب می شود و سنگ بنای سایر فعالیت های روابط عمومی در فضای آنلاین در همین مرحله گذاشته می شود.

شاید بتوان گفت بعد از فرایند تبدیل روابط عمومی سنتی به روابط عمومی الکترونیک، انجام فعالیت ها در چارچوب روابط عمومی دیجیتال، دومین گام بنیادی در این راستا تلقی می شود. در روابط عمومی دیجیتال، متون تولیدی و محتوای مورد نظر Contents از فرمت معمولی چاپی به فرمت «صفر و یک» تبدیل و به عبارت دیگر در این حالت، صفحات PDF تبدیل به صفحات HTML 4 می شود. در روابط عمومی دیجیتال هنوز محتواها همان محتواهای روابط عمومی سنتی هستند با این تفاوت که قابلیت جستجو Search و کپی مطالب به صورت Text برای مخاطب وجود دارد. برخی از اسناد، نامه ها، فرم ها و تقاضاها به وسیله ابزارهایی نظیر ایمیل امکان ارسال و نقل و انتقال دارند، اما جهت فعالیت هنوز یک طرفه است؛ یعنی هنوز ارتباط فرد به فرد یا چهره به چهره در فضای سایبر، برقرار نشده است و همه چیز در یک چارچوب به شدت بوروکراتیک و مطابق ضوابط حاکم بر فضای رسمی و اداری روابط عمومی ها صورت می گیرد.

در این مقطع زمانی به روابط عمومی آنلاین می رسیم. در این مرحله، روابط عمومی گامی بلند و شتابان به سمت تحول ماهیت فرآیندهای روابط عمومی برمی دارد. با آنلاین شدن روابط عمومی، خدمات به صورت شبانه روزی در اختیار مخاطب و مشتری قرار می گیرد. برای رسانه های مبتنی بر وب اعتبار قائل می شود، خبردهی و خبریابی مبتنی بر فضای وب مرسوم می شود، اخبار روابط عمومی علاوه بر رسانه های مکتوب  printed Mediaو رسانه های صوتی و تصویری، برای رسانه های آنلاین و اینترنتی نیز ارسال می شود، همایش های خبری آنلاین برگزار می شود، امکان انتشار همزمان مصاحبه ها و گفتگوهای زنده روی اینترنت فراهم می شود، تکذیبیه ها و پاسخ های رسمی برای نشریه های الکترونیکی، سایت ها، وبلاگ ها، روزنت ها و خبرگزاری های اینترنتی فرستاده می شود و به طور کلی روابط عمومی آنلاین نسبت به محتوای تولید شده در اینترنت عکس العمل نشان می دهد. هم چنین شرکت در چت روم ها و ارسال نامه ها از طریق پست الکترونیکی جدی گرفته می شود و وب سایت سازمانی فعال می شود.

روابط عمومی باز هم توسعه یافت و روابط عمومی سایبر خلق شد. شاید بتوان گفت کامل ترین و جامع ترین شکل متصور برای روابط عمومی الکترونیک، روابط عمومی سایبر است. منظور از روابط عمومی سایبر، فرآیندی است که در آن روابط عمومی به صورت کاملاً آنلاین درآمده که ویژگی تعاملی و مشارکت پذیری آن بسیار برجسته و بارز است. مخاطب یا مشتری در روابط عمومی سایبر در جایگاه اول اهمیت ایستاده است و به جای توده های انبوه به تک تک افراد توجه کامل می شود. هیچ نامه ای بدون پاسخ نمی ماند و هیچ انتقادی از نظرها پنهان نمی شود، کارکنان روابط عمومی سایبر نه فقط در ساعات اداری، بلکه در تمام مدت شبانه روز و در تمام ایام هفته و در تمام زمان ها و مکان ها به انجام فعالیت می پردازند. گاهی رخدادی در یک روز تعطیل نیازمند توجه، واکنش یا پاسخ است و این کار باید توسط کارکنان روابط عمومی سایبر و با استفاده از اختیارات و سطوح دسترسی Access آن ها به وب سایت سازمانی یا پست الکترونیک یا پیام رسانان فوری صورت گیرد.

بنابراین در روابط عمومی سایبر، مفهوم کار و ساعت کاری تغییر پیدا می کند و حضور در چنین نهاد یا سازمان یا بخشی به منزله یک شغل تمام وقت محسوب می شود. داشتن تخصص های ویژه، تسلط به نرم افزارها و مهارت های دیجیتالی از جمله ضرورت های نیروهای روابط عمومی سایبر است. ارائه خدمات آنلاین بدون نیاز به حضور مشتری یا مخاطب بخش دیگری از فعالیت های روابط عمومی سایبر است که آن را تا حد زیادی به فرآیند تجارت الکترونیک نزدیک می کند. شاید بتوان گفت بدون ورود سازمان به عرصه تجارت الکترونیکی امکان استقرار کامل روابط عمومی الکترونیک نیز وجود ندارد و چه بسا زیرساخت ها و بسترهای فنی و مخابراتی و ارتباطی این دو پدیده و فعالیت مشترک باشد. استفاده از تازه ترین تکنولوژی های اطلاعاتی هم چون پادکستینگ 5 ، خبرخوان  RSS، ویکی پدیا  wikipedia، کانترینگ(شمارنده) countering، جستجو Searching ، تالارهای گفتگو Forum 6 ، خبرنامه های الکترونیکیNewsletter  ، چت روم ها، مسنجرهاMessengers  ، وبلاگ سازمانی و... از دیگر ویژگی های روابط عمومی سایبر است، در حقیقت یک روابط عمومی سایبر باید پا به پای پیشرفت تکنولوژی، بر مهارت های خود بیفزاید و به اصطلاح از قافله فناوری عقب نباشد. سیستم های نظرسنجی اینترنتی، افکارسنجی های مبتنی بر وب نیز در این چارچوب مورد بررسی قرار می گیرند.

داشتن یک وب سایت سازمانی قوی با امکانات چند رسانه ای  Multimediaو فعالیت در خارج از مرزهای جغرافیایی یک کشور، روابط عمومی سایبر را تبدیل به حوزه ای بین المللی می کند که با مخاطبان جهانی مواجه است. جایگاه سازمان در موتورهای جستجو، امکان جستجو در سایت، پاسخ فوری به نظردهندگان، دخالت دادن مخاطبان در فرآیندهای تصمیم گیری و فعالیت ها، تعامل با سازمان های همسو از دیگر مواردی است که روابط عمومی سایبر به آن توجه دارد.

البته روابط عمومی اینترنتی هم خلق شد. برخی سازمان ها اصولاً بر بستر اینترنت متولد شده اند و در همان فضا فعالیت می کنند و حیات و ممات آن ها وابسته به جایگاه شان در اینترنت است. مهم ترین فعالیت این سازمان ها در عرصه اینترنت برای بقا و رشد و توسعه، در چارچوب روابط عمومی اینترنتی انجام می شود. کارکنان چنین نهادی هر یک از برخی جهات به کارمندان بالقوه و بالفعل روابط عمومی تبدیل می شوند. در روابط عمومی اینترنتی با مفهوم و چارچوب فوق، همه امور فوق العاده تخصصی و فنی است و استفاده حداکثری از تکنولوژی های نرم افزاری و اطلاعاتی صورت می گیرد. روابط عمومی اینترنتی خود به دنبال ابداع شیوه ها و متدهای جدید برای رشد سازمان و ارتقای جایگاه آن در جهان است.

و آخرین چشم بندی روابط عمومی الکترونیک، روابط عمومی مجازی است. روابط عمومی مجازی را می توان نوعی از روابط عمومی دانست که وجود خارجی ندارد، هرچند ممکن است سازمان اصلی متبوع آن در جهان واقعی وجود داشته باشد. این فرآیند اشاره به نوعی از فعالیت روابط عمومی دارد که فعالیت های آن در چارچوب سازمان بروکراتیک نیست و هریک از ماموریت های آن توسط بخش خصوصی یا اشخاص منفرد در خارج از سازمان انجام می شود. روابط عمومی در این شکل، به صنعت تبدیل می شود و امور آن توسط متخصصان هر فن با استفاده از تازه ترین فناوری ها صورت می پذیرد و نتایج آن در اختیار سازمان قرار می گیرد.

روابط عمومی معناگرا

با فرارسیدن عصر پسامدرن، طبیعی است که روابط عمومی نیز دچار دگرگونی جدی شد که از آن می توان به عصر روابط عمومی معناگرا(سمانتیک) semantics public relations نام برد. در دوران پسامدرن بیش از همه فراروایت های بشری دچار ساختارشکنی شده و نوع دیگری از روایت پیش روی بشر نهاده شد. بدین جهت بیراه نخواهد بود اگر به این دوران عنوان «پساروابط عمومی» داده شود که مهمترین جلوه آن روابط عمومی معناگرا است.

اما برای آن که به تبیین بیشتری در حوزه معناگرایی روابط عمومی دست یابیم ابتدا می بایست به تشریح وب معنایی semantics web بپردازیم. وب معنایی نسل بعدی شبکه جهانی وب است. برخی به آن وب 3 می گویند و عده ای آن را «وب زبان طبیعی» می نامند. در وب ۱ کاربران مصرف کننده اطلاعاتی هستند که توسط فرستنده عرضه می شود. در وب ۲ کاربران نیز اطلاعات خودرا می توانند به نمایش بگذارند و پدیده هایی مثل ویکی پدیا، یوتیوپ و RSS متولد می شوند. اما در وب ۳ علاوه براین ها، نرم افزار های عامل(اجنت ها) برای کاربران تصمیم گیری می کنند و مثل یک دستیار شخصی عمل می کنند. در واقع وارد حوزه معنایی و آنتولوژی(هستی شناسی) می شوند. از این پس با وب معنایی شاهد روزنامه ها و روابط عمومی های معنایی خواهیم بود. آنتولوژی وب معنایی مبتنی بر حجم فزاینده اطلاعات موجود در فضای مجازی است. در این فضا بر اساس داده های شخصی کاربران و اطلاعات جمعی، وب می تواند برای هر خواسته ای از خواسته های کاربران برنامه ریزی کند.

بنابراین بنیان و شالوده روابط عمومی معناگرا بر روابط عمومی مجازی و نهایت توسعه این زمانی آن، وب معنایی نهاده شده است. تحولات شتابناک در عرصه های فن آوری، جهانی شدن و روابط عمومی، وضعیت جدیدی را پیش روی ما گذاشته است که به ناچار از روابط عمومی الکترونی به سوی روابط عمومی معنایی گام برمی داریم. سیر تحولات فناوری اینترنت، در سه وجه است. وجه اول فقط برداشت اطلاعات از شبکه است، وجه دوم همزبانی برداشت اطلاعات و ارایه اطلاعات، و وجه سوم برداشت و انتقال اطلاعات بر مبنای خواسته هاست؛ و این یعنی روابط عمومی معناگرا.

روابط عمومی که تنها به برداشت و انتقال اطلاعات محدود نمی گردد. شاید بتوان گفت روابط عمومی الکترونیک شامل وجه اول و دوم است و روابط عمومی معناگرا هر سه وجه را در خود جا داده است. اگر ویژگی های روابط عمومی الکترونیک را تولید خبر، خبرنویسی، پراکنده بدانیم در روابط عمومی معناگرا تولید معنا، تفسیر، تجمیع و نظارت حقیقی از ویژگی های اساسی آن است. در روابط عمومی الکترونیک شما مشاور هستید و در روابط عمومی معنایی یک دستیار.

در روابط عمومی الکترونیک تولید خبر صورت می‌گیرد در حالی که در روابط عمومی معنایی یک معنا تولید می‌شود. در روابط عمومی الکترونیک شما یک خبرنگار هستید که بر داده‌ها نظارت‌ هم می‌کنید اما در روابط عمومی معنایی شما یک گزارشگر و مفسر هستید که هم نظارت می‌کنید و هم در حقیقت یک روابط عمومی ناظر می‌باشید. روابط عمومی معناگرا جوابی به خواسته‌ و نیاز مخاطب امروز است. روابط عمومی معناگرا مخاطب را به طور کامل می‌شناسد. به عبارت دیگر در این نوع از روابط عمومی، فعالان روابط عمومی به جای این که صرفاً دستور مدیر را انجام دهند از تفویض اختیار حقیقی بهره‌ می‌گیرند.

یعنی بپذیریم که انسانِ روابط عمومی، دیگر نمی تواند قائل به گزاره ها و پيش فرض‌هاي assumption ذهنی(عینی) و سابژکتیویته باشد بلکه می بایست دست به کار شود و ساخت های ابژه(سوژه) هاي محيط بيرون بپردازد.

ویژگی های های روابط عمومی معناگرا

مردمی تر شدن- ساز و کار خودترمیمی- جهش در معنای آموزش- پویایی داده ها- پایبندی به مفهومی به نام سرویس- به سمت مدل های توسعه باز- انعطاف پذیر و مشارکت جو برای سیستم های تولید محتوا- و... ویژگی هایی هستند که می توانند به کاهش هزینه های تولید و پردازش اطلاعات، افزایش آگاهی عمومی و افزایش کارایی سیستم ها منجر شوند. یکی از مهم ترین مصادیق روابط عمومی معنایی عبارت است از است غیرتجاری کردن دانش از طریق به کارگیری رهیافت توسعه باز open development است. در این شیوه، مخاطبان می توانند در فرآیند توسعه یک فعالیت و یا یک فرایند آزادانه مشارکت داشته باشند و به طور رایگان از حاصل آن استفاده کنند. این در حقیقت سطح متعالی تری از آموزش است. یک مخاطب جدید همواره می تواند به بایگانی تعاملات قبلی گروه مراجعه کند و خود را در اسرع وقت به سطح فعلی گروه برساند و پس از آن هم در جلو بردن دانش گروه نقش داشته باشد و هم از این خرد جمعی چیزها بیاموزد.

به هر حال واقعیت این است که امروزه فعالیت روابط عمومی از قالب های سنتی خود خارج شده و اشکال متنوع و متفاوتی به خود گرفته است. وجه مشترک همه این فعالیت ها، استفاده از فناوری های اطلاعاتی و افزایش قدرت تعامل با مخاطب است. در واقع آن چه روح روابط عمومی را می سازد، بینش حاکم بر آن است و فناوری، ابزاری برای تحقق این آرمان بشمار می آید.

پانوشت ها:

1- اولین موج شامل کشاورزی و تحولات انسانی از شکارچیان به افراد ساکن شده در مزارع است. این کار انسان را از تلاش دایم برای امرار معاش رها ساخت و ثبات و امنیت لازم برای توسعه‌ فنون و فن‌آوری‌ها که مبنای تمدن امروز هستند را فراهم آورد. موج دوم، انقلاب صنعتی است که دربرگیرنده‌ حرکت به سمت روش‌های تولیدی و سازماندهی نیروی کار است که جهان صنعتی مخلوق آن است. بهره‌برداری از مواد اولیه، تولید انبوه و کاربرد فزاینده‌تر فناوری، رفاه و سعادت را برای کشورهایی به دنبال داشته که از عهده‌ تغییرات لازم برآمده بودند. موج سوم تافلر، تحولی پس از دوران صنعتی و مبتنی بر اطلاعات است که به گفته‌ او در دهه‌ 1950 آغاز شده است.

البته گفتنی است مبدع نظریه موج چهارم، «عصر مجازی سه بعدی» برای اولین بار در دنیا، دکتر علی‌اکبر جلالی است.

2- آنتولوژي به عنوان شاخه‌اي از فلسفه، علمي است درباره‌ي آن‌چه هست، درباره انواع و ساختار شي‌ها، خواص، رخدادها، فرايندها و روابط هر تکه از پهناي واقعيت. فلاسفه غالباً آنتولوژي را به عنوان معادلي براي متافيزيک به کار مي‌برند و متافيزيک خود اصطلاحي است که شاگردانِ نخستين ارسطو براي اشاره بدان‌چه وي «فلسفه‌ اولي» مي‌ناميد، وضع کرده‌اند. آنتولوژی به عنوان یک ابزار قدرتمند برای نمایش و بیان دانش مربوط به یک حوزه در یک قالب رسمی و قابل پردازش توسط ماشین، مطرح است. به کمک آن می توان ارتباط بین سیستم های ناهمگون را برقرار کرد و تعامل و ارتباط متقابل بین برنامه ها، ماشین ها، و سیستم های ناهمگون را بهبود داد.

2- مارشال مک‌لوهان Herbert Marshal Mcluhan (۲۱ ژوییه ۱۹۱۱- ۳۱ دسامبر ۱۹۸۰) پرفسور مرکز مطالعات رسانه‌ای تورنتو، و مطرح‌کننده مفهوم «دهکده جهانی» و جمله معروف «رسانه همان پیام است» بود. او از نظر توجه به فناوری‌های ارتباطی، جزو چهره‌های پیشتاز در این قلمرو به حساب می‌آید. طبقه‌بندی رسانه‌ها به سرد و گرم نیز از کارهای اوست. او به تلویزیون صفت«غول خجالتی»، و به رادیو صفت«طبل قبیله‌ای» را داد.

3- پروفسور مانوئل كستلز Manuel Castells  واضع تئوری «کومه های شخصی Individual cottage» در سال 1942 در اسپانیا به دنیا آمد. پس از گرفتن دکترای جامعه‌شناسی از فرانسه و تدریس در دانشگاه‌های سراسر جهان، استاد کرسی «جامعه‌شناسی شهر» در دانشگاه برکلی آمریکا است. کاستلز بیشتر به جامعه‌شناسی تضاد علاقه‌مند بوده و رویکرد غیرذات‌باورانه و ساختاری دارد. آثار عمده‌ی او در حوزه‌ جامعه‌شناسی شهر، جهانی‌شدن، جامعه‌اطلاعاتی، اقتصاد سیاسی، فرهنگ، هویت و سیاست در دنیای معاصر به رشته‌ی تحریر در آمده است.

4- صفحات  HTMLسرواژه HyperText Markup Language و به معنای « زبان نشانه‌گذاری اَبَرمتن» است که البته برخی آن را «زبان علامت‌گذاری فرامتن» ترجمه کرده‌اند. HTML سنگ بنای وب است؛ یک زبان کامپیوتری که برای تدوین قالب و طراحی صفحات وب به کار برده می‌شود. دستورالعمل های این زبان، برچسب(Tag) نام دارند که محتوای یک صفحه وب، به وسیله آن ها، نشانه‌گذاری شده و بدین‌ترتیب، نحوه نمایش آن صفحه برای مرورگرهای وب، توصیف می‌شود.

5- پادکستینگ podcasting یک روش ارائه محتوا در اینترنت است که بر مبنای فایل های صوتی کار می کند. مانند سایر روش های ارائه اطلاعات به صورت فایل های صوتی مثل Radio Broadcasting و Online Audio/Video streaming که بر اساس ارسال فایل های صوتی کار می کنند، روش پاد کستینگ نیز اساساً شبیه همین روش ها است ولی چند تفاوت عمده و متمایز کننده دارد.

6- تالارهای گفتگو Forum در زبان لاتین به معنی « میدان، بازار، محل مجمع عمومی، دادگاه و...» است که در اینترنت و کامپیوتر به یک مجمع عمومی اطلاق می شود که هرکس از هرجا با هر سطح معلومات می تواند در یک فروم عضو شود و با اعضای دیگر در هر زمینه ای به بحث و گفتگو بپردازد و دانسته ها و اطلاعات خود را با دیگران به اشتراک بگذارد. فروم ها به طورکلی به دو دسته تقسیم می شوند که شامل فروم های عمومی و تخصصی می شوند.

وقوع انقلاب در ایرانِ 57 تئوری های بسیاری از اندیشمندان سیاسی را برهم زد چرا که این انقلاب از سویی، اسلامی بود و قاعدتاً وقوع یک انقلاب دینی و بر سر کار آمدن نمایندگان دین در جهان معاصر که در آن زمان می رفت مرزی های مدرنیسم را درنوردد و طلیعه پست مدرنیسم بود، محتمل به نظر نمی رسید. به ویژه آن که این انقلاب دینی، وابسته ای از دین اسلام به ویژه مذهب شیعه بود که پس از سقوط و انحطاط صفویان، به شدت از صحنه و صفحه حکمرانی و دولت داری کنار گذاشته شده بود.

این انقلاب شیعی که خود به عنوان یک پدیده اجتماعی و سیاسی، کم نظیر و حتی بی نظیر بود دارای ویژگی های خاص خود نیز بود که از جمله آن ها می توان به برگزاری نماز جمعه اشاره کرد. بدین معنی که اولاً شیعیان به علت آن که در مقابل دولت های وقت خود همواره جریان اپوزیسیون بشمار می رفتند بنابراین شئونات آن ها نظیر نمازجمعه رنگی سیاسی به خود گرفت. ثانیاً پس از برچیده شدن صفویان، شیعیان ایران به دلیل در اختیار نداشتن حکومت و دولت، حداقل به طور رسمی نمازجمعه نداشتند و از برگزاری این حق به ویژه در زمان پهلوی ها محروم بودند. با پیروزی انقلاب اسلامی در ایران، روز جمعه 5 مرداد سال 1358 برابر با سوم ماه مبارک رمضان سال 1399 ق. اولين نمازجمعه بعد از پيروزي انقلاب اسلامي به امامت مرحوم آيت الله سيد محمود طالقاني در دانشگاه تهران برگزار شد. حضرت امام(ره) چند روز قبل از اين تاريخ اين مهم را به ايشان سپرده و حکم برپايي و اقامه نمازجمعه را صادر نمودند. واگذاري اين تکليف توسط رهبر فرزانه انقلاب در حساس ترين برهه از زمان انقلاب بر عهده آيت الله طالقاني، امر خطيري بود. جالب آن که هم زمان با برگزاری نمازجمعه در تهران در گرگان نیز به امامت آیت الله نورمفیدی نماینده ولی فقیه در استان گلستان(گرگان و دشت سابق) و امام جمعه گرگان برگزار گردید. و این گونه بود که حضرت آیت الله در کنار مسوولیت نمایندگی ولی فقیه در استان و هر هفته بسیاری از نمازگزاران شهرستان گرگان از دست فروش تا مقامات ارشد استان از جناح های مختلف سیاسی به نمازجمعه می آیند. دفتر ایشان نیز به همان اندازه فعال و پویاست. شاید بتوان اولین مسوول ایشان را محمدهاشم مهیمنی اولین فرمانده سپاه شهر گرگان دانست. مهیمنی پس از اتمام جنگ به همراه خیل بسیاری از یاران خود از سپاه به وزارت کشور نقل مکان کرد و اکنون بازنشسته وزارت کشور شده است. پس از او علی اصغر احمدی از یاران مهیمنی نماینده اسبق شاهرود و استاندار اسبق گلستان به دفتر حاج آقا رفت. در ادامه حجت الاسلام قربان قندهاری نماینده فقید مردم گرگان و آق قلا مسوولیت فوق را پذیرفت. حجت الاسلام لیوانی هم که هم اکنون مسوولیت نمایندگی مرکز بزرگ اسلامی- شمال کشور را برعهده دارد و یکی از ائمه جمعه موقت سابق گرگان بود بعد از قندهاری منصب دار دفتر گردید. در ادامه حجت الاسلام افضلی این مسوولیت را برعهده گرفت. سپس از سال 71 آقای امجد که هم اکنون مدرس دانشگاه است مسوولیت دفتر نماینده ولی فقیه در گرگان و دشت سابق و استان گلستان کنونی را پذیرفت.

از سال 76 نیز حجت الاسلام ابوالفضل عامری مسوولیت دفتر نماینده ولی فقیه در استان گلستان و امام جمعه گرگان را برعهده گرفت که حدود یک دهه بر این مسند تکیه زد. عامری نقش جدی در تحولات چپ استان گلستان علی الخصوص در دوران دولت خاتمی داشت و سیاسیون چپ معمولاً با او خوب بودند. عامری در مدرسه علمیه امام خمینی گرگان زیر نظر آیت الله نورمفیدی درس حوزوی خوانده است. در حال حاضر اما دوباره مسوولیت دفتر حاج آقا به حجت الاسلام لیوانی سپرده شده تا یک بار دیگر شاید "دوران صداقت" احیا گردد.

با آمدن عامری دفتر حاج آقا تحولات مهمی را به خود دید از جمله فعال شدن روابط عمومی دفتر که در عین حال مسوولیت تهیه و تنظیم اخبار مربوط به نمازجمعه گرگان را هم بر عهده روابط عمومی دفتر است. به ویژه از سال 82 که سیدمهدی جلیلی عهده دار مسوولیت روابط عمومی دفتر شد. او طی مدت سال اخبار خطبه های نمازجمعه گرگان را به رسانه ها ارسال می کرد. پس از جلیلی من عهده دار این مسوولیت شدم و جلیلی جذب اداره کل فرهنگ و ارشاد اسلامی شد. هرچند دوران اشتغال به کار من در دوره 84 و 86 مجموعاً به یک سال بیشتر نرسید اما وقتی وارد دفتر حاج آقا شدم تجربه بسیار متفاوتی در زندگی ام به وقوع پیوست. اول به جهت خود حاج آقا که از حدود 10 یا 12 سالگی که سحرها برای گرفتن روزه سر سفره می نشستیم صدای دلنشین حاج آقا از رادیو گرگان در تمام منزل پدری طنین می افکند و سکوت شب روستا را می شکست و او با وقار و آرامش به تفسیر دعای ابوحمزه ثمالی می پرداخت که هم چنان ادامه دارد. به گمان من شایسته است سیمای مرکز گلستان نیز از چنین موهبتی خود را بی بهره نگذارد. دوم به حرمت جایگاه ایشان، که طبعاً برای من افتخار بود که در کنار ایشان باشم. سوم و از همه مهمتر به جهت رویکردهای فکری حاج آقا؛ ایشان از جمله نواندیشان دینی است که پیروی کامل از حضرت امام(ره) دارد و درتلاشند تفکر او را پرورش و منتقل نماید. چهارم پرهیز جدی که ایشان از خرافه پرستی و ادبیات پاکیزه و مومنانه ای که دارند. در این نوع ادبیات هرگز از کسی بی جهت بد نمی گوید، غیبت نمی کند و همواره خیراندیش و خیرگوی دیگران است. پنجم، ایشان اکثراً و قریب به یقین در سخنرانی های خود از منابع اسلامی قرآن، نهج الفصاحه، نهج البلاغه و... اسفار اربعه و صحاح سته اهل سنت مستمراً بهره گیری کرده و ماخذ می آورد و این نشان از ژرفا و گستره مطالعاتی و نیز روش پلورایستی ایشان در مطالعه و استفاده از مآخذ دینی دارد.

بدین جهت کسی که در مقام مسوول روابط عمومی ایشان قرار است می بایستی همه این ویژگی ها را مدنظر قرار دهد. به ویژه در هنگام تنظیم اخبار مربوط به حاج آقا که به علت کوتاهی متن آن، این حساسیت خود را بیشتر نشان می دهد. کار دشواری نیست، که سهل ممتنع است. من برای تنظیم اخبار ایشان ابتدا به شیوه معمول از سبک هرم وارونه استفاده می کردم اما دیدم برای انتقال ویژگی های مذکور بهتر است از سبک تاریخی با لید (CHRONOLOGICAL STYLE WITH LEAD) استفاده کنم. این سبک دارای لید است و به صورت ترکیبی از سبک تاریخی و هرم وارونه به نظر می آید. شروع خبر همواره با دادن یک خبر است که حاوی مهم ترین قسمت مطلب است و پس از آن، خبر به همان ترتیب زمانی رویداد ذکر می شود. این نوع بیشتر در گزارش حوادث بکار می رود، البته در برخی از خبرهای اجتماعی و گزارش برخی جلسات نیز کاربرد دارد. اصولاً در سبک تاریخی مطلب دست نمی خورد و بر مبنای توالی زمانی به همراه یک مقدمه ارایه می شود، لذا تنها مزیت این سبک این است که خبر کامل و فاقد اعمال نظر خبرنگار است. از جمله معایب این سبک این است که چون مقدمه دارد مهمترین بخش خبری در ابتدا ارایه می شود، طولانی و زمان بر است و ماکت بندی آن نیز مشکل تر از هرم وارونه است.

من در ساختمان اداری مصلی در یک اتاق می نشستم و از طریق پخش کوچکی که در اتاق نصب بود و اکنون متصل به کامپیوتر هم ضبط و هم پخش می شود، صدای حاج آقا را می شنیدم. پس از پایان خطبه ها و در حین اقامه نماز ظهر و عصر من مشغول تنظیم خبر می شدم. نماز که تمام می شد خبر تنظیم شده تایید می گردید و توسط فردی که جهت انجام امور اداری و دبیرخانه ستاد برگزاری نمازجمعه گرگان پاره وقت به کار گرفته شده بود به مقاصد خبری ارسال می شد.

نخستین و مهمترین پرسش درباره فلسطین این است که چرا این همه آدم کشی در بخشی از سرزمین فلسطین در حال رخ دادن است اما جنگ بین نیروهای حماس و اسراییلی ها به انجام نمی رسد و یا آتش بس نمی شود؟!! در تبیین و توضیح چنین پرسش بینادینی ضروری است به چند گزینه نظر داشت:

1- فلسطین به مساله ای حکومتی، سیاسی، دینی، عربی، و... تبدیل شده و هیچ کس از منظر انسانی به آن نگاه نمی کند. هرکسی از ظن خود شد یار من... در حالی که کشته و زخمی شدگان بیش از همه انسان هستند و برخوردار از حقوق بشر؛ اما طرفداران حقوق بشر و نهادهای ذیربط سکوت کرده و یا صدایشان حال و جانی ندارد. اعتراضات حقوق بشری نیز معنایی واژگون یافته و به اهرمی در خدمت دولت ها و نظام های سیاسی هستند. آن ها تنها تضییع حقوق بشر در کشورهای محور شرارت را می بینند و یا اجازه دارند ببینند.

2- اسراییل در حال کشتن مردمی است که در محدوده حکومت/دولت حماس هستند و جنگ همه فلسطینیان با اسراییل نیست. حکومت/دولت فتح با ضدیت و دشمنی که با حماس دارد به خود اجازه می دهد نیروهای اسراییلی بخشی از مردم کشورش را به خاک و خون بکشند. برای آن ها مهم در چنگ گرفتن همه مناطقی است که در صلح با اسراییل، از آن آنان خواهد شد. فتح این بار می خواهد با سکوت خود و به دست سربازان اسراییلی ریشه حماس را کنده و برای همیشه به تاریخ بسپارد. در حالی که هم فتح و هم طرفدارانش نظیر آمریکا و اروپا و خود اسراییل به این تحلیل سیاسی توجه ندارند که حماس و طرفدارانش در هر صورت در عرصه سیاسی فلسطین باقی خواهند ماند هم چنان طی سالیان متمادی نتوانسته اند حماس را متلاشی و محو کنند. اگر می توانستند قطعاً چنین می کردند.

3- عمده ترین اتهام حماس آن است که تحت تاثیر کشورهایی چون ایران و سوریه است. در حالی که بیشترین تاثیر و مداخله را آمریکا و در ادامه اروپا در بحران فلسطین دارند. اگر منافع آمریکا و رفقای اروپایی ایجاب کند بی هیچ درنگی مساله فلسطین را خاتمه می داد. فتح به شدت تحت تاثیر آمریکا و اروپا قرار دارد و به نظر می رسد از خود اختیار چندانی ندارد. از سوی دیگر کمک های اقتصادی و سیاسی آمریکا و اروپایی ها بسیار آشکار است و فاش نیز می گویند. اما کمک های ایران به حماس از این جنس نیست و حماس با همه اتهاماتی که متوجه اوست قرائت خود را دارد.

4- پوشش و انعکاس رسانه ای جنگ حماس و اسراییل نیز از موقعیت قابل توجه ای برخوردار است. از سویی رسانه های طرفدار حماس هستند که می کوشند کشتار مردم در غزه را مساله ای انسانی تفهیم کنند و وجه انسانی غزه را نشان دهند. کشتار مردم و آن همه زن و کودک نه امری جناحی و گروهی که تبدیل به فاجعه ای انسانی شده است. در دیگر سو، رسانه های موافق فتح و اسراییل هستند. رسانه های اصلی آمریکایی، اروپایی و عربی جزو این دسته اند. آن ها بر این نکته پای می فشارند که: 1) آغاز و ادامه جنگ از سوی حماس و کشورهای طرفدارش ایران و سوریه هستند. 2) حماس از سر لجبازی به جنگ ادامه می دهد و حاضر به پذیرش آتش بس نیست. 3) با توجه به سنگ اندازی برخی کشورها در روند صلح فلسطین و اسراییل و جنگ طلبی حماس تنها راه تسلیم کردن حماس، شکست نظامی این گروه است. 4) حماس حکومت/ دولتی تروریست و همانند القاعده است.

اما دسته سوم رسانه هایی هستند که خوراک خبری مناسبی یافته اند و برایشان فرقی ندارد که این جنگ در دارفور است یا نوار غزه. مهم جذابیت روایت خبری است که هم چون فرازهای هزار و یک شب از فلسطین روایتی تراژیک و اکشن ساخته است.

5- همه گروه ها و افراد فلسطینی که به گونه ای در مورد سرنوشت کشورشان حساس هستند و جزو بازیگران فلسطینی بشمار می روند سیاست مدارانی سنتی و غیرحرفه ای اند. آن ها عموماً به دلیل عدم توجه به معادلات سیاسی نمی خواهند  فلسطینش تبدیل به مساله ای فرامنطقه ای، جهانی و ژئوپلیتیکی شده است. در حالی که کشورهای ذینفع به مدد کارشناسان ذبده ای که دارند بحران فلسطین را تاکنون کش داده اند تا منافع شان در منطقه خاورمیانه تامین شود. در این میان اما مهمترین پیامد چنین کشاشی ادامه موجودیت و تثبیت هرچه بیشتر آن است. انگار سرنوشت فلسطین در اتاق های دربسته کشورهای ذینفع رقم می خورد.

6- پرسش نخستین را یک بار دیگر مرور می کنیم که چرا این همه آدم کشی در بخشی از سرزمین فلسطین در حال رخ دادن است اما جنگ بین نیروهای حماس و اسراییلی ها به انجام نمی رسد و یا آتش بس نمی شود؟!! در این رابطه گفتنی است فلسطینیان می بایست تئوری خط چهارم را در پیش گیرند.

آن ها پس از آن که به بازخواهی زمین های از دست رفته رسیدند تفنگ در دست گرفته و به واکنش مسلحانه پرداختند. اما با همه کمکی که دول مختلف و ذینفع به مبارزین فلسطینی کرده و برای خود دسته و گروه و حزب در آن جا راه انداختند راه به جایی نبردند تا این که خط دوم را برگزیدند. عرفات به عنوان سمبل مقاومت و مهمترین رهبر مبارزین فلسطینی به پیشنهاد صلح با اسراییل و ایجاد دو کشور فلسطین و اسراییل پاسخ مثبت داد و قطعنامه های سازمان ملل را پذیرفت. اما دیگران سرباز زدند و به خط اول ادامه دادند. خط دوم حدود سه دهه به درازا کشید که مهمترین دستاورد صلح عرفات، مناطق خودگردان و نه کشور فلسطین بود. او به همین راضی بود و اعتقاد داشت بدین گونه فلسطین احیا خواهد شد. این خط با مرگ مشکوک عرفات دچار سردرگمی بیشتری شد. خط سوم اما از جایی آغاز شد که مدار بر این قرار گرفت فلسطینیان در اراضی خود گردان انتخابات برگزار کنند. در دور اول فتح پیروز شد و نفر دوم دولت خودگردان، حماس شد. فتح و هم پیمانانش با ندیده گرفتن حماس در تصمیمات استراتژیک، آتش خشم آنان را برافروختند و اختلافات داخلی فلسطینیان به اوج رسید. در دور بعد دولت با شگرد خاص، به دست حماس یعنی معتقدین و رهبران خط اول، ادامه مشی مسلحانه افتاد. فتح تاب نیاورد و به موازات حماس دولت دیگری را ایجاد کرد. و بدین گونه دولت خودگردان عرفات دو تکه شد و عملاً دستاورد او به باد رفت.  

7- واقعیت این است که فلسطین در این سردرگمی و کشتار اخیر نیاز جدی به خط چهارم دارد و خط سوم به منتهای چالش جهانی رسیده است. خط چهارم بر این نکته تاکید دارد که ابتدا گفتگوی فلسطینی رخ دهد و دولت اتئلافی تشکیل شود و در ادامه هر دو جناحین "مبارزه" و "صلح" تقیدات و الزامات انتخابات را بپذیرند تا آن که بتوانند بر سر نحوه برخورد با اسراییل تصمیم گیری نمایند. این دو جناح خود را از زیر فشار طرفداران خود برهانند و از منتها الیه قدسی بودن تا منهای عرفی شدن دست بکشند و به نقطه مشترک حداقلی برسند. این خط بیش از همه بر گفتگو و مدارای خودی ها تکیه دارد تا صلح خاورمیانه. از منظر فلسفی امکان های فلسطین هم چنان باز است اما سیاست مداران صبور و هوشیار را می طلبد. آنان باید یاد بگیرند می بایست به بومی سازی مساله فلسطین دست یابند و لابی های فلسطینی را به نفع وحدت و یکپارچگی گروه های ذینفع داخلی قوی سازند و در واقع به مدل نسبی عراق و لبنان برسند.

از پیراهن آهو  آفتاب می خیزد

و از شاخه ختن، انار

ابرو راه می شود مغول می تازد

می تازد و هندو در پی آهو

این بار ختن از شیراز می رود

در مرو فال می گیرند غزل می آید

می آید و هندو در پی

روبه رو در چشم صحاری

مرو می ایستد شاخه ختن را به زیر می کشد

هندو در برابر

و سایه مرو بر ختن. 

تقی احسن یکی از فعالین چپ سنتی در گرگان است و از یاران اتحادیه انجمن های اسلامی بشمار می رود. او از همان ابتدا با گلشن مهر به علت وابستگی فکری اش به اتحادیه ارتباط نزدیکی داشت. وقتی مطلع شدم یک برادر دیپلمات دارد به عنوان دبیر سیاسی وقت روزنامه گلشن مهر ابراز علاقه کردم ولو تلفنی با او مصاحبه کنم که مسیر نشد. تا این که در تابستان 85 وقتی ایشان در استان بسر می برد آقا تقی هماهنگی های لازم را بوجود آورد و علی احسن به دفتر گلشن مهر آمد و مصاحبه انجام شد. منتهی احسن به جهت فضای شغلی اش در مصاحبه به قدری پاستوریزه صحبت کرد که رغبت نکردم مصاحبه را تنظیم و چاپ کنم. گفتگو حول و حوش حوادث لبنان بود اما به نظرم با تبیین ولو کوتاه اوضاع لبنان در این مصاحبه، دغدغه های ایران به عنوان یکی از طرفداران دولت منتخب حماس در فلسطین روشن تر خواهد شد. احسن در آن زمان رايزن دوم سفارت ايران در اردن بود.

کوه می شود روز

از ستاره دست می کشی

جرعه در ته مانده های شب؛

ساعت پرت می شود

در ارتفاع.

خرد و خراب و خسته

دیوارها و،

سیاهی.

روز است

در چشم تو سیاهی می دود، گشادتر.

ارتفاع سقوط می کند

خرد و خراب و خسته

سیاهی.

چه فرق می کند روز روشن و روزگار سیاهی؟!!

از این جا که ماییم

خرد و خراب و خسته.

روابط عمومی، کاری با نشاط اما نفس گیر است

گفتگو: روح الله کلانتری

جعفر خاندوزی از جمله اهالی مطبوعات استان گلستان است که توفیق داشته به سمت مدیر روابط عمومی سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری استان گلستان منصوب شود. او سال ها عضو هیئت تحریریه روزنامه گلشن مهر بود و در بخش های مختلف قلم زده است. هم چنین چندین دوره عضو شورای مرکزی خانه مطبوعات استان هم بود. هرچند به موازات آن در روابط عمومی چندین اداره نیز کار کرده است. مسئولیت روابط عمومی دفتر نمذاینده ولی فقیه در استان گلستان و امام جمعه گرگان از جمله مسئولیت های اوست. حالا او در سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری استان مشغول شده و از کار خود راضی است. جالب توجه آن که سرپرست این سازمان نیز خود حدود یک دهه مدیر روابط عمومی سازمان جهاد کشاورزی استان گلستان بود.

این بار به سراغ خاندوزی رفتیم وبا او از مسایل و مشکلات روابط عمومی ها و بسیاری موضوعات دیگر سخن گفتیم.

جوانتر که بودیم بیشتر به دنبال داستان و شعر هم بودیم. و حالا پس از سال ها شعر رجعت دوباره ای دارد.

ناگهان و اذان

ناگهان منتشر!

در آغوش هوا

بانگ بلند!

بیدار کرده ای جوانه را.

دست تازده ی صبح را

به ترتیب آب؛

سجده کرده ای.

به افق بلال! صدای صبح می چمد

در آغوش هوا

اذان شده ای.

مراسم بزرگداشت 275 مین سالگرد تولد شاعر بزرگ ترکمن، مختومقلی فراغی در تالاب بین المللی آلماگل روز پنج شنبه 19 اردیبهشت ماه امسال برگزار شد. مختومقلی فراغی چهره نام آشنا عرصه علم و ادب و ستاره درخشانی است که با درخشانی خود، راهنمای دوستان حکمت و معرفت می باشد. مختومقلی فراغی بزرگترین شاعر و عارف نامی ترکمن و یکی از مفاخر فرهنگی کشور عزیزمان ایران است. این شاعر فرهیخته درسال 1153 ه.ق در روستای حاجی قوشان در حومه گنبد کاووس به دنیا آمد. درسال 1210 ه.ق درسن 57 سالگی درکنار چشمه «عباساری» واقع در ضلع جنوبی کوه«سونگی داغ» چشم از جهان فروبست و آن گاه در قبرستان «آق توقای» در کنار مزار پدر و استاد اولیه اش دولت محمد آزادی چشم به خاک سپرده شد. مختومقلی ابتدا در حوزه علمیه زادگاهش و از محضر پدرش استفاده می کند. سپس در محل «قزل آیاق» در مدرسه ادریس بابا مشغول تحصیل شد. پس از آن برای ادامه تحصیلات علوم دینی به بخارا می رود و در آن جا با عارف صاحب نامی به نام نوری کاظم آشنا می شود و از محضر آن استاد فاضل بهره می گیرد. پس از آن دوستی عمیقی بین آنان بوجود می آید. مختومقلی آن گاه به همراه نوری کاظم راه سفر افغانستان و هندوستان را در پیش می گیرد و  پس از شش ماه سیر و سلوک و اندوختن دانش و تجربه از طریق کابل به ازبکستان و سرانجام به ترکمنستان می رود و در مشهور ترین حوزه علمیه خوارزم به نام«شیرغازی» به مدت سه سال به تحصیل و کسب علم می پردازد. سپس با کسب اجازه از اساتید خود به سرزمین خود به اطراف رودخانه اترک و میان ایل و تبار خود مراجعت می کند و تا پایان عمر در آن جا به کار و تربیت فرزندان عشایر ترکمن سرگرم می شود.